Compliance Prawo gospodarcze

Kiedy bank zgłasza wyłudzenie kredytu? Przesłanki zawiadomienia organów ścigania

Ani spóźniona rata, ani kilka miesięcy bez spłat nie sprawiają, że bank idzie z zawiadomieniem do prokuratury. Do organów ścigania sprawa trafia wtedy, gdy kredyt uzyskano podstępem: na podrobionych dokumentach, nieprawdziwych oświadczeniach albo cudzych danych. Liczy się więc sposób, w jaki umowa powstała, a nie to, czy klient płaci. Podstawą jest art. 297 Kodeksu karnego, który grozi karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Poniżej wyjaśnienie, po czym bank rozpoznaje wyłudzenie i jak podejmuje decyzję o zawiadomieniu.

Niespłacanie to jedno, wyłudzenie to drugie

Kredytobiorca, który po utracie pracy przestał spłacać zobowiązanie, ma problem cywilny. Bank wypowiada umowę, przekazuje sprawę do windykacji, ewentualnie idzie do sądu. Prokuratura nie ma tu czego szukać.

Wyłudzenie to inna historia. Przestępstwem jest przedłożenie podrobionego, przerobionego lub poświadczającego nieprawdę dokumentu albo nierzetelnego pisemnego oświadczenia o okolicznościach istotnych dla przyznania kredytu. To przestępstwo formalne: dochodzi do niego już w chwili złożenia dokumentów w banku, nawet jeśli pieniądze nie zostały wypłacone, a bank nie poniósł szkody. Dlatego sama okoliczność, że klient potem spłacał raty, nie przekreśla odpowiedzialności.

Sygnały, które uruchamiają procedurę

Pojedyncza nieścisłość zwykle nie wystarcza. Bank patrzy na układ faktów i na to, czy da się je wytłumaczyć błędem. Najczęściej wskazują na wyłudzenie:

  • zaświadczenie o zarobkach, którego pracodawca nie potwierdza albo w ogóle nie wystawił,
  • firma-wydmuszka: brak działalności, brak przychodów, adres zgodny z wirtualnym biurem,
  • niespłacona pierwsza rata, czasem jeszcze przed pierwszym terminem płatności,
  • seria wniosków składanych w krótkim czasie w kilku instytucjach z tymi samymi lub niemal tymi samymi danymi,
  • wspólny numer telefonu, adres e-mail albo adres zamieszkania powtarzający się w wielu niezwiązanych ze sobą wnioskach,
  • dowód osobisty lub inny dokument znajdujący się w rejestrze dokumentów zastrzeżonych,
  • rozbieżności między wnioskiem a dokumentami: inne daty, inna kwota dochodu, inny staż pracy.

Szczególnie podejrzana jest niespłacona pierwsza rata. Zdarza się, że ktoś wypada z płynności po kilku miesiącach, ale klient, który nie zapłacił ani jednej raty, to dla banku niemal zawsze powód do sprawdzenia dokumentów z wniosku.

Dwa scenariusze, dwie różne sytuacje

Kredytobiorca, który sam oszukuje

To klasyka: zawyżone dochody, fikcyjna umowa o pracę, przerobiony pasek wynagrodzenia. Częsty jest też układ z „pośrednikiem”, który za prowizję przygotowuje komplet papierów. Klient zwykle wie, co podpisuje, choć nie zawsze zdaje sobie sprawę, że to już przestępstwo.

Taką sprawę bank traktuje jako wyłudzenie z art. 297 kk, a często także jako użycie podrobionego dokumentu (art. 270 kk). Obie kwalifikacje mogą występować razem.

Osobną kwestią są oświadczenia składane „na wiarę”, na przykład o braku innych zobowiązań. Gdy w BIK widać pięć otwartych kredytów, a wniosek mówi o zerze, bank ma konkretny dowód nierzetelności, bo oświadczenie można zestawić z danymi z rejestru.

Warto też wiedzieć, że odpowiedzialność ponosi nie tylko ten, kto sfałszował dokument, ale i ten, kto go świadomie użył. Pośrednik, księgowy czy „pracodawca” wystawiający fikcyjne zaświadczenie również mogą usłyszeć zarzuty, często jako współsprawcy lub pomocnicy.

Kradzież tożsamości

Tutaj bank formalnie też jest pokrzywdzony, ale pokrzywdzony jest również człowiek, na którego dane wzięto kredyt. Oszust posługuje się skradzionym albo sfałszowanym dowodem, często podstawia własny numer telefonu i konto do wypłaty.

Kwalifikacja obejmuje zwykle oszustwo (art. 286 kk, do 8 lat), a w grę może wchodzić także art. 190a § 2 kk, czyli podszywanie się pod inną osobę i wykorzystanie jej danych w celu wyrządzenia szkody majątkowej. Bank zgłasza taką sprawę szybko, bo trop jest jeszcze świeży: wypłata, numer IP, nagranie z oddziału.

Osoba, której dane wykorzystano, nie powinna czekać, aż bank sam to wyjaśni. Zawiadomienie na policji i pisemna reklamacja w banku dokumentują, że umowy nie zawarła. Bez takiego śladu łatwo o wpis w rejestrach dłużników.

Sygnałem do sprawdzenia jest list z windykacji lub wiadomość o kredycie, którego się nie brało. Im wcześniej dojdzie do zgłoszenia, tym mniejsze ryzyko, że zła historia trafi do BIK i zepsuje zdolność kredytową.

Kto i jak decyduje o zawiadomieniu

Zgłoszenie zwykle nie wychodzi od konsultanta z infolinii. Sprawy z podejrzeniem nadużycia trafiają do wyspecjalizowanego działu, który zajmuje się przeciwdziałaniem oszustwom lub bezpieczeństwem. Analitycy zbierają dokumenty z wniosku, korespondencję, dane z systemów, potwierdzenia od pracodawców, a w sprawach z udziałem pośredników także materiały dotyczące całej serii wniosków.

Bank nie jest instytucją państwową, więc nie ciąży na nim szczególny obowiązek z art. 304 § 2 kpk. Obowiązuje go jednak społeczny obowiązek zawiadomienia o przestępstwie ściganym z urzędu, a wewnętrzne procedury i polityka ryzyka praktycznie wymuszają zgłoszenia, gdy dowody są mocne.

Przy większych kwotach lub sprawach wielowątkowych bank często dodatkowo informuje instytucje zajmujące się przeciwdziałaniem praniu pieniędzy. Dzieje się tak, gdy środki z kredytu natychmiast wędrują przez kilka kont albo wypłacane są gotówką.

Zdarza się, że bank zwleka. Czeka na odpowiedź pracodawcy, wyniki wewnętrznej kontroli albo próbuje najpierw odzyskać pieniądze w drodze windykacji. Brak zawiadomienia po miesiącu nie oznacza jednak, że sprawa przycichła. Przestępstwo z art. 297 ulega przedawnieniu dopiero po wielu latach.

Co dzieje się z kredytem i z klientem

Zawiadomienie nie zawiesza umowy kredytowej. Bank równolegle wypowiada umowę, żąda spłaty całości i prowadzi windykację. Postępowanie karne i cywilne toczą się niezależnie. Można więc zostać skazanym i nadal mieć dług do spłaty.

W praktyce prokuratura często zaczyna od przesłuchania pracowników banku, zabezpieczenia dokumentów z wniosku i sprawdzenia, kto je przygotował. Dopiero potem wzywa podejrzanego. Na tym etapie rzadko pomaga tłumaczenie, że „wszyscy tak robią” albo że pośrednik zapewniał o legalności.

Kodeks karny przewiduje dla art. 297 jedną furtkę: sprawca, który przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie spełni świadczenie wraz z odsetkami, nie podlega karze. Jeśli postępowanie już ruszyło, spłata nadal bywa brana pod uwagę przy wymiarze kary, ale nie zwalnia z odpowiedzialności. Przy podejrzeniu zarzutów rozsądniej od razu skonsultować sprawę z adwokatem, zanim padną jakiekolwiek wyjaśnienia na policji.

Similar Posts