Analiza finansowa Finanse

Ranking PKB per capita – najbogatsze kraje i ich gospodarki

PKB per capita nie mówi ani o tym, ile zarabia przeciętny mieszkaniec, ani o tym, jak dobrze mu się żyje. Mówi, ile wartości gospodarka wytwarza w przeliczeniu na jednego obywatela, i dlatego ranking potrafi wprowadzać w błąd, jeśli patrzy się tylko na pierwsze miejsca. Na szczycie od lat zestaw jest podobny: małe, zamożne państwa, centra finansowe i eksporterzy surowców. Poniżej wyjaśnienie, kto tam jest, dlaczego i jak ten ranking czytać.

Co dokładnie mierzy PKB per capita

Wskaźnik powstaje przez podzielenie łącznego PKB kraju przez liczbę mieszkańców. Nie uwzględnia nierówności, więc kilku bardzo bogatych i wielu biednych daje taką samą średnią jak społeczeństwo wyrównane.

Dane publikują m.in. MFW i Bank Światowy. Kolejność w czołówce różni się między źródłami i rokami, bo zmieniają się kursy walut, metodologia i rewizje statystyk. Dlatego lepiej patrzeć na grupy krajów niż na pojedyncze pozycje.

Kto jest w czołówce

W większości zestawień w pierwszej dziesiątce przewijają się te same nazwy:

  • Luksemburg – od lat na szczycie rankingu nominalnego, z wynikiem powyżej 100 tys. USD na mieszkańca,
  • Irlandia – podobny poziom, ale z poważnym zastrzeżeniem statystycznym (o tym niżej),
  • Szwajcaria – farmacja, bankowość, precyzyjny przemysł,
  • Norwegia – ropa, gaz i ogromny fundusz majątkowy,
  • Singapur – port, finanse, handel, praktycznie zero własnych surowców,
  • Katar – gaz ziemny w skali nieproporcjonalnej do liczby ludności,
  • Stany Zjednoczone – jedyna duża gospodarka w tej grupie.

Na liście często pojawiają się też Makau, Dania, Islandia, Holandia czy Zjednoczone Emiraty Arabskie. USA zasługują na uwagę, bo utrzymują wysoki wynik przy ponad 300 milionach mieszkańców. Reszta stawki to kraje, w których populacja liczy od kilkuset tysięcy do kilkunastu milionów.

Skąd bierze się to bogactwo

Centra finansowe i korzystne podatki

Luksemburg, Irlandia, Szwajcaria i Singapur zbudowały pozycję na usługach finansowych i przyciąganiu kapitału. Niskie lub konkurencyjne opodatkowanie firm sprawia, że międzynarodowe koncerny rejestrują tam działalność i zyski.

W Luksemburgu dochodzi do tego efekt dojeżdżających. Znaczną część pracowników stanowią osoby mieszkające we Francji, Belgii i Niemczech. Wartość, którą wytwarzają, wlicza się do PKB, ale w mianowniku, czyli wśród mieszkańców, ich nie ma. Wynik jest więc zawyżony względem realnej zamożności gospodarstw domowych.

W 2015 roku PKB Irlandii zostało zrewidowane o ponad 25% w górę, bo kilka międzynarodowych koncernów przeniosło tam swoje aktywa niematerialne. Realna gospodarka nie zmieniła się ani o tyle, ani w ciągu jednego roku. Dlatego irlandzki bank centralny używa dodatkowo wskaźnika GNI*, który wyłącza zniekształcenia powodowane przez globalne firmy.

Singapur to osobny przypadek: kraj bez zasobów naturalnych, który bogactwo zbudował na położeniu, infrastrukturze, edukacji i stabilnych instytucjach. Szwajcaria z kolei łączy usługi finansowe z mocnym przemysłem, co czyni jej wynik trwalszym niż w państwach zależnych od jednej branży.

Kraje surowcowe

Norwegia i Katar są bogate dzięki węglowodorom, ale różnie nimi zarządzają. Norwegia odkłada dużą część wpływów do państwowego funduszu inwestującego za granicą i wydaje z niego tylko ułamek. Dzięki temu gospodarka jest odporniejsza na wahania cen ropy.

Katar ma jedne z największych na świecie złóż gazu przy niewielkiej populacji, więc dochód na głowę rośnie błyskawicznie. Podobny mechanizm działa w innych państwach Zatoki Perskiej. Duża część mieszkańców to pracownicy migracyjni, a ich wynagrodzenia i prawa odbiegają od średniej, która trafia do rankingu.

Ryzyko takiego modelu jest oczywiste: spadek cen surowców uderza bezpośrednio w PKB. Dlatego kraje te stawiają na dywersyfikację w turystyce, logistyce i finansach.

Dwa rankingi: nominalny i PPP

PKB nominalne

Ranking nominalny przelicza wszystko na dolary po bieżącym kursie rynkowym. Dobrze oddaje siłę nabywczą w handlu zagranicznym, np. ile kosztuje import czy zagraniczne wakacje.

Gorzej nadaje się do porównań życia codziennego. Silny frank szwajcarski czy dolar singapurski podbijają wynik, ale ceny w tych krajach są też bardzo wysokie.

PKB według parytetu siły nabywczej (PPP)

PPP uwzględnia różnice cen lokalnych, czyli pokazuje, ile realnie można kupić za dochód w danym kraju. Ranking wygląda wtedy inaczej: wyżej lądują Singapur, Katar i Luksemburg, a kraje z drogim życiem tracą dystans.

Dla krajów średnio zamożnych różnica jest największa. Polska nominalnie plasuje się wyraźnie niżej niż w PPP, gdzie jej wynik jest bliższy tym z południa i zachodu Europy. Przy porównywaniu standardu życia PPP jest zwykle bardziej użyteczne.

Na co uważać przy czytaniu rankingu

Ranking ma kilka słabych punktów, o których warto pamiętać:

  • średnia nie pokazuje nierówności, a w niektórych państwach szczyt jest daleko od mediany,
  • małe kraje mają większą zmienność wyników i łatwiej o statystyczne anomalie,
  • zyski firm międzynarodowych mogą trafiać do PKB kraju, w którym nikt faktycznie nie pracuje,
  • PKB nie obejmuje szarej strefy, pracy domowej ani jakości środowiska.

Do uzupełnienia obrazu lepiej dodać medianę dochodów, wskaźnik Giniego oraz wskaźnik rozwoju społecznego (HDI). Dopiero zestawienie kilku wskaźników pokazuje, czy bogaty kraj jest też krajem, w którym przeciętnie żyje się dobrze.

Podsumowanie

Na szczycie rankingu PKB per capita zawsze znajdą się małe państwa o dużych przepływach kapitału i kraje z surowcami. Wynik Luksemburga czy Irlandii mówi więcej o strukturze gospodarki niż o zamożności zwykłego mieszkańca. Najuczciwsze porównanie daje połączenie rankingu nominalnego, PPP i miar nierówności, a nie samo miejsce na liście.

Similar Posts